Vreme, číslo 1241, 05.12.2007

Makedonci, kteří dali světu Alexandra nabyli Řeky

Klip, který šokoval Řeky

                                                    

Cvetin Čilimanov

 

Příspěvkem do debaty o kulturním dědictví dávné Makedonie je dokumentární film, který v minulých dnech běhá po Internetu, ve kterém americký archeolog Jugin Borza a řecká historička Stela Drogu říkají, že dávní Makedonci se odlišovali od dávných Řeků. Ve filmu, který byl natočen někdy v 70-tých letech minulého století, před nástupem nacionálních vášní v Řecku, zaznělo, že dávní Řekové považovali dávné Makedonce za jiný národ na nižším stupni rozvoje.  Podle antického autora Demostena, který o nich říkal, že jsou to „válečníci a autokraté“ Makedonci nejsou důstojní ani k tomu, aby byli za otroky. Film hovoří o tom, že Makedonci, kteří dali světu Alexandra, vůbec nebyli Řeky. Podle tvrzení profesora Borzi měli dávní Makedonci vysoce rozvinutou civilizaci, problém je v tom, že velká část poznatků o Makedoncích pochází z řeckých zdrojů, jsou tedy překroucené.

V dokumentárním filmu říká profesor Borza: „Řekové žili ve městských státech a považovali, že tímto způsobem života mají žít všechny civilizované národy. Proti tomu žili Makedonci podle Řeků v autoritativním nedemokratickém království, vedeném bojovnými panovníky, proto byli považováni za národ na nižším stupni rozvoje.“

Deník „Vreme“ se spojil s profesorem, který přednáší na Universitě v Pennsylvanii USA a je považován za vlivného experta na antické Makedonii. Ten nám sdělil, že nechápe dnešní spor kolem jména Makedonie. „Mojí specializací jsou dávné dějiny ne moderní dějiny. Z umění vím, že ve vaší souvislosti dějiny těžko umírají. I nadále si však stojím za tím, co jsem řekl“, prohlásil Borza.

Natáčení dokumentárního filmu se zúčastnila i řecká historička Stela Drogu, která stejně tak tvrdí, že Řekové byli demokraticky organizovanou společností, zatímco Makedonci žili v království, před kterým pro Řeky bylo nutností se chránit před svými severními sousedy. Paní Drugo pracovala v hrobce ve Vergině, odhalené roku 1977 Manolisem Andronikosem.

V dokumentárním filmu říká paní Drogu „Když jsme otevřeli hrobku, bylo to pro nás mimořádnou událostí, jak pro archeology, tak i z lidské stránky. Přestali jsme uvažovat jako vědci, pocítili jsme hlubokou vazbu jako pocítí lidé mezi dávnými časy a současností.“ Byl odhalen prostor přeplněný bohatstvím, zlatou přilbou, štítem ze zlata se slonovou kostí, pozlacené meče, bronzové a stříbrné nádoby … A uprostřed urna z čistého zlata, která nesla šestnácticípé slunce a koruna s 313 zlatými lístky. „Předměty, které zde byli odhaleny našimi kolegy v Řecku ukazují mimořádný cit pro umění, který ukazuje, že Makedonci nebyli barbarskou rasou, jak tvrdí Demostenes a jiní Řekové. Bez ohledu na to zda tyto předměty byli vytvořeny makedonskými mistry nebo řeckými umělci nebo zda byli doneseny z jiného místa, nikde v dávném světě není nic podobného“ – říká paní Borza a dodává „opravdovým hrdinou makedonské minulosti není Alexandr, ale jeho otec Filip, který vedle vojenství byl také diplomatickým a politickým vůdcem“.

Film byl natočen v době kdy Makedonie byla ještě v rámci Jugoslávie a řecké vlády mohly snáze dovolit práci na takovém projektu.

 

 

 

 

 

 

 

 

Време, број 1241, 05.12.2007                                                     

КЛИПОТ ШТО ЈА ШОКИРА ГРЦИЈА       


Македонците што го дале Александар, не биле Грци

 

Цветин Чилиманов

Во дебатата за културното наследство на древната Македонија, изминативе денови на Интернет кружи снимка од документарен филм на кој американскиот археолог Јуџин Борза и грчката историчарка Стела Дрогу велат дека древните Македонци биле поинакви од древните Грци. Во филмот, кој веројатно бил снимен некаде во 1970-тите години, пред националистичката хистерија во Грција, се потенцира дека древните Грци ги сметале древните Македонци за поинаков народ, на пониско ниво на развој, а дека атинскиот говорник Демостен сметал дека „воинствените и автократски“ Македонци не се достојни да бидат дури ни робови.
- Македонците, кои го дале Александар, воопшто не биле Грци - се вели во филмот. Според тврдењата на професорот Борза, древните Македонци имале високоразвиена цивилизација, но проблемот е во тоа што голем дел од тоа што е познато за Македонците доаѓа од грчки извори, и поради тоа е „извртено“.
- Грците живееле во градови-држави и сметале дека така треба да живее цивилизиран народ. Од друга страна, Македонците живееле во, според Грците, авторитарно и недемократско кралство, предводени од воинствени кралеви, поради што биле сметани за понискоразвиен народ - вели професорот Борза во филмот.
„Време“ стапи во контакт со професорот, кој предава на универзитетот Пенсилванија Стејт во САД и се смета за водечки експерт за античка Македонија. Тој ни изјави дека не го разбира денешниот спор околу името Македонија.
- Моја специјалност е древната историја, а не модерната. Од искуство знам дека кај вас, историјата тешко умира. Инаку, стојам зад се што сум кажал - изјави Борза.
Во снимањето на документарниот филм учествува и грчката историчарка Стела Дрогу, која исто така тврди дека Грците биле демократски организирано општество, додека Македонците биле кралство, при што древните Грци сакале да се одбранат од своите северни соседи. Дрогу работела на гробницата во Вергина, откриена во 1977 година од страна на Манолис Андроникос.
- Кога ја отворивме гробницата, тоа беше исклучително искуство за нас, како археолози, но и како човечки суштества. Престанавме да мислиме како научници, туку се почувствувавме како луѓе што ја почувствувале длабоката врска меѓу древните времиња и нашето - вели Дрогу во документарниот филм. Тие откриле соба преполна со богатства, со златен шлем, штит направен од злато и слонова коска, позлатени мечови, бронзени и сребрени садови… И секако, ковчегот од чисто злато кој го носел шеснаесеткракото сонце и круната со 313 златни ливчиња.
- Предметите што ги открија нашите колеги во Грција покажуваат извонредно чувство за уметност, кое укажува дека Македонците не биле варварска раса, како што тврделе Демостен и други Грци. Без оглед дали тие биле изработени од македонски мајстори, или од грчки или други мајстори донесени од друго место, никаде во древниот свет не може да се најде нешто слично - смета Борза и додава дека вистински херој на македонското минато не е Александар, туку неговиот татко Филип, кој покрај воен, бил и дипломатски и политички водач. Филмот бил снимен во време кога Македонија се уште била во рамките на Југославија, поради што грчките власти полесно можеле да дозволат да се работи на ваков проект.